Δευτέρα, 21 Αυγούστου 2017

Θα απαντήσει άραγε ο Ποντιακός χώρος στις αθλιότητες Κοντονή - Κυρίτση για την άρνηση των Σταλινικών διώξεων και εγκλημάτων;

Θα απαντήσει άραγε ο Ποντιακός χώρος στις αθλιότητες Κοντονή - Κυρίτση για την άρνηση των Σταλινικών διώξεων και εγκλημάτων;
Θα απαντήσει άραγε ο Ποντιακός χώρος στις αθλιότητες Κοντονή - Κυρίτση για την άρνηση των Σταλινικών διώξεων και εγκλημάτων;

Μια από τις πλέον άγνωστες σελίδες της νεότερης ελληνικής ιστορίας, αποτελούν οι διώξεις κατά των Ελλήνων της Σοβιετικής Ένωσης που ξεκινούν το 1937 και τερματίζονται το 1949, με τη μαζική και βίαιη μεταφορά της πλειονότητας των ελληνικών πληθυσμών του Καυκάσου στην Κεντρική Ασία.

Οι πολυάνθρωπες ελληνικές κοινότητες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, υπήρξαν καρπός της πανάρχαιας ελληνικής παρουσίας στον παρευξείνιο χώρο και της έντονης ρωσοτουρκικής αντιπαράθεσης, που καθόρισε και την τελική μορφή της περιοχής αυτής.

Τουλάχιστον τριάντα οχτώ χιλιάδες Σοβιετικοί πολίτες ελληνικής καταγωγής μεταφέρθηκαν στα γκούλαγκ της Σιβηρίας, απ' όπου ελάχιστοι επέζησαν των απάνθρωπων συνθηκών καταναγκαστικής εργασίας. Συνολικά, όπως προκύπτει από τα υπάρχοντα στοιχεία, υπήρξαν τρία κύματα διωγμών των Ελλήνων της πρώην Σοβιετικής Ένωσης κατά τη σταλινική περίοδο: οι εύποροι που συνελήφθησαν, εκτοπίστηκαν ή εκτελέστηκαν το '30 ως «Κουλάκοι», μεγαλοαγρότες δηλαδή και άρα «εχθροί του λαού», εκείνοι -μερικές δεκάδες χιλιάδες- που διώχθηκαν το 1937 στην περιβόητη «επιχείρηση 13» με την κατηγορία της υπέρ της Ελλάδος κατασκοπείας (!) και όσοι εξορίστηκαν στη διάρκεια του πολέμου αλλά και το 1949 ως «συνεργάτες των Γερμανών» και «υπονομευτές» του σοβιετικού κράτους.

Τι εκφράζουν όμως ένας υπουργός και ένα βουλευτής της κυβέρνησης περί Στάλιν, Σταλινικών διώξεων και εγκλημάτων του Κομμουνισμού;

Πάμε να δούμε!

Ο υπουργός Δικαιοσύνης, Σταύρος Κοντονής, στη σχετική πρόσκληση που του απηύθυνε η προεδρεύουσα Εσθονία να συμμετάσχει σε συνέδριο για τα κομμουνιστικά εγκλήματα, απαντά για… την άνοδο του εθνικισμού και του ναζισμού στην Ευρώπη, χαρακτηρίζει τον στρατό της ΕΣΣΔ ως τον ... απελευθερωτή της Ευρώπης και παρουσιάζει τον κομμουνισμό ως τη... μήτρα της ελευθερίας και της δημοκρατίας καθώς όπως αναφέρει γέννησε δεκάδες ιδεολογικά ρεύματα.

Και αρνήθηκε συμμετοχή η Ελλάδα, μόνη από όλες τις χώρες της Ε.Ε. Καλά οπαδοί του Μαδούρο, αλλά και υμνητές του Στάλιν επίσημα, πλέον; Δεν άκουσε ο Κοντονής τίποτε για τα εγκλήματα του Στάλιν; 

Μέρος στη διαμάχη που έχει ξεσπάσει στα κοινωνικά δίκτυα –και όχι μόνο- σχετικά με την απόφαση της Ελλάδας δια του υπουργού Δικαιοσύνης Σταύρου Κοντονή, να μην συμμετάσχει σε διάσκεψη για τα θύματα των ολοκληρωτικών καθεστώτων πήρε ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ και δημοσιογράφος Γιώργος Κυρίτσης.

Με ένα tweet την Κυριακή και ενώ στο Twitter είχε ανάψει η συζήτηση για τα «εγκλήματα του κομμουνισμού» ο Γιώργος Κυρίτσης προχώρησε σε αυτήν την παρατήρηση: «Ελληνες νεκροί από Χιτλερ 400.000. Έλληνες νεκροί από Στάλιν 0».

Θα απαντήσει άραγε ο Ποντιακός χώρος σε αυτές τις αθλιότητες ή θα συνεχίσει την βαθιά ύπνωση του;

Μεγάλη επιτυχία σημείωσαν οι 4ήμερες εκδηλώσεις του Πολιτιστικού Συλλόγου Μεσαίου «Νέα Κοτύωρα»

Μεγάλη επιτυχία σημείωσαν οι 4ήμερες εκδηλώσεις του Πολιτιστικού Συλλόγου Μεσαίου «Νέα Κοτύωρα»
Μεγάλη επιτυχία σημείωσαν οι 4ήμερες εκδηλώσεις του Πολιτιστικού Συλλόγου Μεσαίου «Νέα Κοτύωρα»

Μεγάλη επιτυχία σημείωσαν οι 4ήμερες εκδηλώσεις του Μορφωτικού Πολιτιστικού Συλλόγου Μεσαίου «Νέα Κοτύωρα» στις 3, 4, 5, 6 Αυγούστου 2017.

Συγκεκριμένα την Πέμπτη 3 Αυγούστου στο Δημοτικό Σχολείο Μεσαίου, παιδιά και μεγάλοι διασκέδασαν με το «ΤΣΙΡΚΟΛΙΝΟ». Ξυλοπόδαρος, κλόουν, facepainter και ταχυδακτυλουργός έκαναν τους μικρούς μας φίλους να χορέψουν, να γελάσουν και να περάσουν ένα όμορφο βράδυ. Επίσης έγινε βράβευση του εφηβικού τμήματος χειροτεχνίας από την υπεύθυνη και δασκάλα της χειροτεχνίας Ελπίδας Γρηγοριάδου στους μαθητές Νικόδημο Μαρμαρίδη, Βασίλη Κουτρουδίτση, Παναγιώτη Λαζαρίδη, Ευδοξία Μουρατίδου και Ελένη Χρυσοχόου.

Την Παρασκευή 4 Αυγούστου πραγματοποιήθηκε ο αγώνας μεταξύ νέων και παλαίμαχων προς τιμή του «Αναστάσιου Μαρμαρίδη» με αθλοθέτηση κυπέλλου.


Μεγάλη επιτυχία σημείωσαν οι 4ήμερες εκδηλώσεις του Πολιτιστικού Συλλόγου Μεσαίου «Νέα Κοτύωρα»

Νικητές του αγώνα στέφθηκαν οι παλαίμαχοι με το σκορ να είναι υπέρ τους στα πέναλτι με 5-3. Στη συνέχεια έγιναν οι αθλοπαιδιές όπου συμμετείχαν πολλά παιδιά και ενήλικες οι οποίοι έπαιξαν, διασκέδασαν, γέλασαν και χόρεψαν με την ψυχή τους. Οι νικητές των αγωνισμάτων αλλά και όλα τα παιδάκια που συμμετείχαν στα αγωνίσματα πήραν μετάλλια. Η εκδήλωση διεξάχθηκε στο γήπεδο Μεσαίου.

Το Σάββατο 5 Αυγούστου παραμονή της γιορτής της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος έγινε ο εσπερινός στην παλιά Εκκλησιά της Μεταμόρφωσης όπου ο κόσμος με συγκίνηση και ευλάβεια παρακολούθησε το τελετουργικό και μετέπειτα έγινε η περιφορά της εικόνας στο χωριό. Στη συνέχεια στο χώρο του Δημοτικού Σχολείου Μεσαίου πραγματοποιήθηκε με  επιτυχία η λαϊκό-ποντιακή βραδιά όπου συμμετείχαν λύρα Θωμάς Μπαϊρακτάρης, τραγούδι Γιάννης Δασκουλίδης, λύρα και τραγούδι Δημήτρης Χριστοφορίδης, λαϊκό τραγούδι Ειρήνη Σπάρταλη, μπουζούκι Βασίλης Γιαλετσής, κρουστά Γεώργιος Μαυρίδης, πλήκτρα Μιχάλης Σαλπικτής.


Μεγάλη επιτυχία σημείωσαν οι 4ήμερες εκδηλώσεις του Πολιτιστικού Συλλόγου Μεσαίου «Νέα Κοτύωρα»

Την Κυριακή 6 Αυγούστου το πρωί έγινε θεία λειτουργία στον ιερό ναό Μεταμορφώσεως του Σωτήρος και το βράδυ πραγματοποιήθηκε η μεγάλη χορευτική εκδήλωση του συλλόγου όπου συμμετείχαν χορευτικά συγκροτήματα όπως του μικρού χορευτικού τμήματος του Μ.Π.Σ Μεσαίου «Νέα Κοτύωρα», του Πολιτιστικού Συλλόγου Πενταλόφου, του Πολιτιστικού Συλλόγου «Αλέξανδρος» Κορδελιού Ευόσμου ΑΡΓΩ, του Χορευτικού Ομίλου Θεσσαλονίκης, του Συλλόγου Κρητών Ωραιοκάστρου και Φίλων «Ερωτόκριτος» και του μεγάλου χορευτικού τμήματος του Μ.Π.Σ. Μεσαίου «Νέα Κοτύωρα» και από τα δύο συγκροτήματα του συλλόγου με χορούς από τον Πόντο. Σε όλα τα χορευτικά δόθηκαν αναμνηστικά συμμετοχής στην εκδήλωση.

Τις εκδηλώσεις τίμησαν με την παρουσία τους ο αντιδήμαρχος Ενότητας Καλλιθέας Χρήστος Παναγιωτίδης, ο πρόεδρος της τοπικής κοινότητας Μεσαίου Αναστάσιος Α. Λαζαρίδης, ο αναπληρωτής υπουργός οικονομικών και βουλευτής Β΄ Θεσσαλονίκης Δημήτριος Μαρδάς, αντιδήμαρχος υπεύθυνος καθαριότητας Κυριάκος Ιωσηφίδης, ο Δημοτικός σύμβουλος Θωμάς Δίγκαλης, ο πρόεδρος της τοπικής κοινότητας Ν. Φιλαδέλφειας Νικόλαος Γιαιλατζόγλου, ο πρόεδρος της τοπικής κοινότητας Μελισσοχωρίου, Αθανάσιος Γκάτσης και ο πρώην πρόεδρος του συλλόγου Θεόδωρος Αμανατίδης.

Κυριακή, 20 Αυγούστου 2017

Η πρώτη επίσκεψη του Οικ. Πατριάρχη μετά από 90 χρόνια, στον Άγιο Γεώργιο Περιστερεώτα στον Πόντο

Η πρώτη επίσκεψη του Οικ. Πατριάρχη μετά από 90 χρόνια, στον Άγιο Γεώργιο Περιστερεώτα στον Πόντο
Η πρώτη επίσκεψη του Οικ. Πατριάρχη μετά από 90 χρόνια, στον Άγιο Γεώργιο Περιστερεώτα στον Πόντο

του Θεοδόση Κυριακίδη*

Στις 17 Αυγούστου λοιπόν του 2012 έλαχε στη Μονή του Περιστερεώτα η εξαιρετική τιμή να δεχτεί την επίσκεψη της Αυτού Θειοτάτης Παναγιότητας του Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου.

Δεν τον υποδέχτηκε στην πόρτα ο ηγούμενος με τους αδελφούς και τους δόκιμους της μονής. Ούτε και ο μητροπολίτης Τραπεζούντας παραβρέθηκε στη σεμνή τελετή. Η μονή είναι πια ερειπωμένη και οι αναφερθέντες κληρικοί και ιεράρχες έχουν αφήσει πια τον μάταιο τούτο κόσμο.

Τον Οικουμενικό Πατριάρχη συνόδευσαν στο ιστορικό του αυτό προσκύνημα δυο έλληνες μητροπολίτες, ο ποντιακής καταγωγής μητροπολίτης Δράμας κ. Παύλος και ο Νεαπόλεως κ. Βαρνάβας. Τη συνοδεία συμπλήρωνε ο μητροπολίτης κ. Πέτρος από το Πατριαρχείο της Γεωργίας, λοιποί ιερωμένοι, καθώς και απόγονοι των τελευταίων ενασκησάντων μοναχών, απλοί προσκυνητές και αρκετοί δημοσιογράφοι.

Ο πατριάρχης, θαρρείς νεανίας, σκαρφάλωσε με ορμή στον ψηλό βράχο και πέρασε την είσοδο του Μοναστηρίου. Πριν την καταστροφή και τον ξεριζωμό την είσοδο θα στόλιζε η μαρμάρινη εικόνα του Αγίου Γεωργίου, την οποία έθεσε εκεί το 1846 ο ηγούμενος Ιωαννίκιος, μετά την ανακαίνιση της κλίμακας που οδηγεί στο μοναστήρι. Ο Πατριάρχης θα εισέρχονταν στο καθολικό και θα προσκυνούσε την ιστορική και θαυματουργική εικόνα του Αγίου Γεωργίου του 1631, υπό την συνοδεία του ηγουμένου, ο οποίος θα φορούσε την επίσημη στολή, θα κρατούσε την ηγουμενική του ράβδο και θα πλαισιωνόταν από τους υπόλοιπους πατέρες. Αντ’ αυτού, όπως προαναφέρθηκε, ο πατριάρχης προσκύνησε τα ερείπια του μεγάλου αυτού ιστορικού μοναστηριού και αντί για τον ηγούμενο και τους μοναχούς τον υποδέχτηκαν απλοί προσκυνητές. Όταν ξεκίνησε όμως η ψαλμωδία θαρρείς άρχισαν ένας-ένας να ξεπροβάλουν. Νάτος ο Γρηγόριος Παντελίδης, ο τελευταίος ηγούμενος, με το επιβλητικό παράστημα και πίσω ο Θεοδόσιος, ο Ιερεμίας, ο Γρηγόριος, ο Ιγνάτιος και ο Ιλαρίων.

Να και τα καλογεροπαίδια αμούστακα ακόμη παιδιά, συμπληρώνουν τη συνοδεία που ξεπροβάλει μέσα από την ποντιακή δύσα. Να και ο θυρωρός ο Γιάγκον ο Κυριακόγλης, με τα κλειδιά στη ζώνη που ξεμακραίνει για ν’ αγκαλιάσει και να φιλήσει το παιδί του, που ήρθε και αυτό από την Ελλάδα για την ιστορική επίσκεψη του Πατριάρχη. Τι συγκίνηση αλήθεια! Η ουράνια και η στρατευόμενη εκκλησία, οι απλοί προσκυνητές με το «περικείμενον νέφος μαρτύρων», συναντιούνται όλοι για να συνεορτάσουν το μεγάλο γεγονός. Ο Δράμας Παύλος, όντας ηγούμενος ακόμα της Σουμελά ήρθε θαρρείς σαν άλλος Θεοφάνης Σουμελιώτης από τη Λαζική, και ξαναλειτούργησε τη Μονή μετά από τόσα χρόνια ερήμωσης. Και τώρα νάτος πάλι ήρθε στο μεγάλο προσκύνημα και μαζί του σαν να ξεχωρίζει και ο Τραπεζούντος Χρύσανθος με την κατάλευκη γενειάδα του. Να και ο Φωστηρόπουλος, ο Θεοφύλακτος, ο Λεοντίδης, ο Μεταξάς και τόσοι άλλοι. Τα παιδιά των σχολείων στέκουν με τις κατάλευκες στολές, δεξιά των αρρένων και αριστερά των θηλέων και ραίνουν με ροδοπέταλα τον μεγάλο επισκέπτη, ενώ οι χορωδίες τον υποδέχονται με το «ως ευ παρέστεις».

Η πρώτη επίσκεψη του Οικ. Πατριάρχη μετά από 90 χρόνια, στον Άγιο Γεώργιο Περιστερεώτα στον Πόντο

Γράφουν όλοι τις εντυπώσεις τους και τις ενθυμήσεις τους στον αφιερωματικό κώδικα της Μονής, από αυτήν τους την επίσκεψη. Ο Παπαμιχαλόπουλος, ο Zacharia von Lingenthal, o Fallmerayer, o Cumont. Α να και ο Σοκολώφ. Γράφει με μια μαύρη πένα με καλλιγραφικά στην παλαιορώσικη γραφή. Ο Πατριάρχης αρχίζει να κατηφορίζει και μαζί του φεύγει σιγά-σιγά και ο κόσμος. Τα πρόσωπα χάνονται πίσω από τις πέτρες που έμειναν να θυμίζουν την ένδοξη ιστορία. Αρχίζουμε να κοιτάμε ο ένας τον άλλον. Αναρωτιόμαστε, αν πράγματι ζήσαμε αυτή την εμπειρία. Φεύγει και ο ηγούμενος με το κεφάλι κατεβασμένο και στα χείλη την ευχή… κύριε ελέησον… κύριε ελέησον

Στην πόρτα ο πορτάρης περιμένει να φύγουμε για να κλειδώσει. Φυλάει το παιδί του στο μέτωπο και εγώ πριν βγω προλαβαίνω να ρίξω μια κλεφτή ματιά στον Κώδικα στη σημείωση του Σοκολώφ: «…εύχομαι με θέρμη και ειλικρίνεια το μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου Περιστερεώτα να ανθεί και στο μέλλον όπως αυτό ανθεί και στην τωρινή εποχή, να εξελίσσεται όλο και πιο δυνατό και να κληροδοτήσει στο μέλλον το ένδοξο παρελθόν της παρελθούσης ευδοκίμησης του, και να είναι όπως και πριν, βατήρας της ορθοδοξίας και της υψηλής ασκητικής ζωής, όντας φλογερή δάδα του αληθινού διαφωτισμού για το γύρω περιβάλλον του, να υπηρετεί ως στιβαρό σημείο ιεραποστολής και ως πηγή ευεργεσίας, και να ακολουθεί την παρελθούσα και μόνιμη αποστολή του…».

Αμήν και τω Θεώ δόξα ψιθυρίζω και κατηφορίζω και εγώ από την λίθινη κλίμακα, προσπαθώντας να κατανοήσω όλα αυτά, που είχαμε την ευλογία να ζήσουμε.

* Ο Θεοδόσης Κυριακίδης είναι Δρ Νεώτερης Ιστορίας και Μεταδιδακτορικός Ερευνητής

Η κατασκευή τουρκικής έθνικ μουσικής

Η κατασκευή τουρκικής έθνικ μουσικής
Η κατασκευή τουρκικής έθνικ μουσικής

του Νίκου Μιχαηλίδη*

Με την κατάρρευση της οθωμανικής αυτοκρατορίας ιδρύθηκε “εθνικό” τουρκικό κράτος στη Μικρά Ασία από τα απομεινάρια του οθωμανικού στρατού και υπό την ηγεσία του Μουσταφά Κεμάλ. Όμως, η εκ των άνω συγκρότηση έθνους-κράτους και η επιβολή του σε έναν ετερόκλητο πληθυσμό υπήρξε εξαιρετικά περίπλοκη υπόθεση.

Οι ιθύνουσες ομάδες της εποχής βρέθηκαν αντιμέτωπες με ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα. Έπρεπε να αφομοιώσουν πολλές διαφορετικές θρησκευτικές, αλλά κυρίως εθνοτικές ομάδες, με βάση το ιδεολόγημα της εν πολλοίς επινοημένης τουρκικής εθνικής ταυτότητας.

Έτσι, μετά το 1923, με πολιτικές βίαιης καταστολής, αλλά και πρακτικών γλωσσικής και πολιτισμικής αφομοίωσης, μέσω της εκπαίδευσης και της προπαγάνδας που διήρκεσε για δεκαετίες, οι πολύγλωσσοι πληθυσμοί της Μικράς Ασίας μετατράπηκαν σταδιακά και μερικώς σε «Τούρκους εθνικιστές».

Μουσική και τουρκικός εθνικισμός

Ανάμεσα σε άλλες πολιτικές αφομοίωσης (επιβολή τουρκικής γλώσσας, επινοημένη ιστοριογραφία, επιβολή τουρκικών τοπωνυμίων και οικογενειακών επιθέτων), στην προσπάθειά τους να δημιουργήσουν ένα ομοιογενές τουρκικό έθνος-κράτος, οι κεμαλικές κρατικές αρχές έθεσαν την μουσική δημιουργία και ακρόαση κάτω από τον αυστηρό έλεγχό τους.

Διαδοχικές κυβερνήσεις απαγόρευσαν και κατέστειλαν την δημόσια επιτέλεση τραγουδιών με στίχους στις τοπικές γλώσσες και διαλέκτους π.χ. Ελληνικά Τραπεζούντας (ποντιακά), Αρμενικά, Γεωργιανικά, Τσερκέζικα, Λαζικά, Αραβικά, Κουρδικά κλπ ενώ προέτρεπαν τους πολίτες να τραγουδούν μόνο στα τουρκικά.

Επιπλέον, συγκροτήθηκαν κρατικές επιτροπές που στόχο είχαν να κατασκευάσουν ένα ρεπερτόριο «τουρκικής δημοτικής μουσικής» από τα τραγούδια όλων των λαών του μικρασιατικού χώρου. Έτσι, κατόπιν πολυετών προσπαθειών καταγραφής και συλλογής εκ μέρους του υπουργείου Πολιτισμού, σταδιακά δημιουργήθηκε μια βάση δεδομένων από τραγούδια (περίπου 4000 τον αριθμό), τα οποία αποτέλεσαν την βάση για την κατασκευή και επινόηση εθνικής «τουρκικής φολκ μουσικής».

Εκτουρκισμός ή λήθη

Οι αρμόδιες επιτροπές αντικατέστησαν σταδιακά τους αρχικούς στίχους των συλλεχθέντων τραγουδιών που ήταν σε άλλες γλώσσες και διαλέκτους (πχ Κουρδικά, Αρμενικά, Αραβικά, Λαζικά, Ποντιακά κ.α.) με νέους στίχους στα τουρκικά. Τα τραγούδια τα οποία δεν κατέστη δυνατόν να αποκτήσουν νέο στίχο στα τουρκικά τέθηκαν εκτός μουσικού αρχείου και οδηγήθηκαν στο περιθώριο και στη λήθη.

Ακόμα και τα τραγούδια τα οποία προέρχονταν από τα τουρκμενικά φύλα της Ανατολίας και τραγουδιόνταν σε διάφορα τουρκικά ιδιώματα, υπέστησαν περαιτέρω γλωσσικό εκτουρκισμό σε μια προσπάθεια να περιορισθούν οι τοπικές ιδιωματικές διαφοροποιήσεις και να δημιουργηθεί ένας κοινός, επίσημος γλωσσικός κώδικας.

Η παρέμβαση του κράτους επεκτάθηκε και στις ίδιες τις μελωδίες και τα όργανα, με τα οποία παίζονταν. Έτσι το υπουργείο Πολιτισμού δημιούργησε ειδικές ομάδες μελέτης και επεξεργασίας των μελωδιών που επρόκειτο να αποτελέσουν το ρεπερτόριο της “εθνικής δημοτικής μουσικής”. Οι ομάδες αυτές όρισαν και επέβαλαν συγκεκριμένους κανόνες και τρόπους επιτέλεσης κάθε μελωδίας, αλλάζοντας έτσι τον ηχητικό χαρακτήρα του κάθε τραγουδιού.

Από την ποντιακή λύρα στον μπαγλαμά

Επιπλέον ο μπαγλαμάς, ως το “εθνικό τουρκικό” μουσικό όργανο, απέκτησε πρωτοκαθεδρία στην επιτέλεση των διαφόρων δημοτικών τραγουδιών στις κρατικές ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές. Η προώθηση μέσα από κρατικά δίκτυα αυτού του εν πολλοίς επινοημένου «εθνικού μουσικού ρεπερτορίου» συνέβαλε στην περιθωριοποίηση άλλων τοπικών μουσικών οργάνων και ηχοχρωμάτων.

Για παράδειγμα, μελωδίες που μέχρι τότε παίζονταν με την ποντιακή λύρα από τους τοπικούς Τραπεζούντιους μουσικούς, άρχισαν να παρουσιάζονται με μπαγλαμά στις κρατικές εκπομπές και δημόσιες εκδηλώσεις. Τα «τουρκικά δημοτικά τραγούδια» που παρουσιάζονται από τους κρατικούς καλλιτέχνες μέχρι και σήμερα στη δημόσια τουρκική τηλεόραση ΤRΤ, αποτελούν εν πολλοίς προϊόντα των κρατικών πολιτικών δημιουργίας εθνικού μουσικού ρεπερτορίου.

Σταδιακά άρχισαν να επινοούνται και να διαδίδονται ψευδοθεωρίες οι οποίες χρησιμοποιούνταν από την κρατική προπαγάνδα για να παρουσιάζεται η ποντιακή λύρα ως όργανο τουρκικό, το οποίο «έκλεψαν οι Έλληνες από τους Τούρκους». Η πλήρης διαστρέβλωση των ιστορικών και πολιτισμικών πραγματικοτήτων αποτέλεσε βασικό εργαλείο για την επιβολή και μερική νομιμοποίηση του τουρκικού εθνικισμού στον Μικρασιατικό χώρο και στους πληθυσμούς του.

Στόχος ήταν η δημιουργία κοινών μουσικών εμπειριών και η επινόηση, κατασκευή και ενίσχυση μιας ενιαίας τουρκικής εθνικής συνείδησης ανάμεσα σε πολίτες με πολύ διαφορετικές γλωσσικές, πολιτισμικές, ιστορικές και γεωγραφικές αναφορές. Αυτές οι πολιτικές για την μουσική συνέχισαν να εφαρμόζονται για αρκετές δεκαετίες, μέχρι και τα τέλη του 1990.

Η αναγέννηση της μουσικής…

Το φαινόμενο της έθνικ μουσικής στην Τουρκία άρχισε να κάνει πιο έντονη την παρουσία του τα τελευταία 15 περίπου χρόνια. Ειδικά μετά την άνοδο του ισλαμικού κόμματος ΑΚΡ στην εξουσία (2002) σταδιακά επιδείχθηκε σχετική ανεκτικότητα στη δημόσια χρήση στίχων σε γλώσσες και διαλέκτους που δεν ήταν τουρκικές.

Μέχρι τότε η ηχογράφηση και δημόσια διακίνηση τραγουδιών σε οποιαδήποτε από τις μη τουρκικές γλώσσες της Ανατολίας ήταν νομικά απαγορευμένη. Κυρίως, όμως, ήταν πολιτικά και ηθικά στιγματισμένη σαν «διαμελιστική προπαγάνδα».

Παρά τις δεκαετείς κρατικές πολιτικές μουσικής και στιχουργικής ομογενοποίησης οι επιμέρους μουσικές κουλτούρες κατάφεραν να επιβιώσουν, έστω και πολύ τραυματισμένες. Έτσι τα τελευταία χρόνια έκαναν δημόσια την εμφάνισή τους CD με τραγούδια στα Κουρδικά, Αραβικά, Αρμενικά, Χέμσιν Αρμενικά, Λαζικά, Ασσυριακά, Γεωργιανικά, Τσερκέζικα καθώς και σε άλλες τοπικές γλώσσες.

Ιδιαίτερη δημοφιλία άρχισαν να αποκτούν τα τραγούδια με ποντιακή λύρα και με στίχους στα Ελληνικά Τραπεζούντας, ή Ρωμαίικα όπως τα αποκαλούν οι σημερινοί της κάτοικοι, δηλαδή τα γνωστά σε εμάς ποντιακά.

… και των εθνοτικών ταυτοτήτων

Η αναγέννηση και η ακρόαση ποντιακής μουσικής στην Τουρκία συνοδεύεται και από εντονότερο ενδιαφέρον για την περιθωριοποιημένη τοπική και οικογενειακή ιστορία του ελληνόφωνου τραπεζουντιακού πληθυσμού. Ο ήχος της ποντιακής λύρας προκαλεί νοσταλγία για μια αίσθηση του υπάρχειν και του ανήκειν που έτεινε να εξαφανιστεί, λόγω των κρατικών πολιτικών καταστολής και αφομοίωσης.

Η άνοδος του ενδιαφέροντος και η ακρόαση ποντιακής μουσικής, μετά από δεκαετίες απαγορεύσεων, αλλάζει τον τρόπο που αρκετοί δίγλωσσοι πολίτες της χώρας (ομιλητές της μητρικής τους τραπεζουντιακής ελληνικής διαλέκτου και της επίσημης τουρκικής) αντιλαμβάνονται την ιστορία και τον εαυτό τους.

Παράλληλα, ακούγοντας ποντιακή μουσική διαμορφώνουν σταδιακά και ένα νέο αίσθημα του ανήκειν που αμφισβητεί τις κυρίαρχες αφηγήσεις του τουρκικού εθνικισμού περί μουσικής κληρονομιάς, ταυτότητας και εθνικής ιστορίας. Η περίπτωση των μουσουλμάνων ελληνόφωνων Τραπεζουντίων της σημερινής Τουρκίας, οι οποίοι είναι απόγονοι των εξισλαμισμένων ελληνικών πληθυσμών του Πόντου, παρουσιάζει αρκετές ομοιότητες με τις διαδικασίες εθνοτικής αναγέννησης των ιθαγενών πληθυσμών που υπέστησαν αποικιακή κατάκτηση και πολιτικές εξόντωσης και αφομοίωσης.

* Ο Νίκος Μιχαηλίδης είναι διδάκτορας ανθρωπολογίας του αμερικανικού πανεπιστημίου Princeton (Πρίνστον).

Πηγή: Stavros Lygeros

Παναγία Σουμελά: Δεκαπενταύγουστος στο άγνωστο χωριό της πασίγνωστης μονής

Παναγία Σουμελά: Δεκαπενταύγουστος στο άγνωστο χωριό της πασίγνωστης μονής
Παναγία Σουμελά: Δεκαπενταύγουστος στο άγνωστο χωριό της πασίγνωστης μονής

Η μέρα του Δεκαπενταύγουστου ξεκινούσε διαφορετικά. Για να λέμε την αλήθεια, δεν ξεκινούσε ακριβώς, αλλά συνεχιζόταν από το βράδυ της παραμονής. Στην ερώτηση των συμμαθητών μου «πού πήγες διακοπές», η απάντηση «στο χωριό, στην Καστανιά» δεν συναντούσε ενθουσιώδη αποδοχή και κανένα κορίτσι δεν ήθελε να ακούσει για τις φανταστικές μου περιπέτειες στα δάση και τα μονοπάτια γύρω από την Παναγία Σουμελά. Το όνομα και μόνο, «Σουμελά», ηχούσε περίεργα και μόνο ορισμένοι που πήγαιναν στην Κοζάνη είχαν αναμνήσεις από τους φιδογυριστούς δρόμους με τα επιβλητικά έλατα που οδηγούσαν στο χωριό και ήθελαν να τους ξεχάσουν επειδή τους προκαλούσαν ναυτία. Ωστόσο, οι ημέρες προς τη μεγάλη γιορτή του Δεκαπενταύγουστου έμοιαζαν με μια μικρή ιεροτελεστία. Τα παιδιά του χωριού –έτσι αποκαλούσαμε τους εαυτούς μας για δύο εβδομάδες– βλέπαμε κάθε χρόνο να συντελείται το «θαύμα» των ημερών, όπως τουλάχιστον έλεγαν οι ενήλικες τους εκατοντάδες επισκέπτες που συνέρρεαν απ’ όλη την Ελλάδα με πούλμαν και αυτοκίνητα που έφταναν μέχρι τις αυλές των σπιτιών. Τα μονοπάτια και τα ξέφωτα που ήταν δικαιωματικά υπό την κατοχή μας γέμιζαν «ξένους» με αντίσκηνα, υπνόσακους, ραδιόφωνα με κασέτες που έλιωναν να παίζουν ξανά και ξανά ποντιακά τραγούδια με τους λυγμούς της λύρας.

Ψησταριές, κάρβουνα, μυρωδιά τσίκνας, τσίπουρο και χορούς κότσαρι, τικ, σέρα και πιτσάκ συμπλήρωναν μια εικόνα που έμοιαζε περισσότερο διονυσιακή παρά κατάνυξης. Στο προαύλιο της εκκλησίας ο κόσμος σαν υπνωτισμένος περπατούσε γύρω από τους πάγκους με τα παιχνίδια και τα πιροσκί ή χόρευε μπροστά από έναν λυράρη. Σαν στήλες άλατος κοιτούσαμε όσους έφταναν στα σκαλιά της εκκλησίας γονυπετής με τις πληγές ανοιχτές προσμένοντας σε ένα θαύμα. Το βράδυ κλήρωναν ένα αυτοκίνητο αλλά ποτέ δεν είχαμε πάρει μέρος στη λοταρία.

Ανήμερα τη γιορτή βάζαμε τα καλά μας και ανεβαίναμε στην εκκλησία για να προσκυνήσουμε τη θαυματουργή εικόνα. Στην πραγματικότητα, πηγαίναμε να δούμε ποιοι υπουργοί τίμησαν για πρώτη και μοναδική φορά το χωριό μας, τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, τα κανάλια και τα στρατιωτικά ελικόπτερα που πετούσαν πάνω από τα κεφάλια μας. Ετσι κι αλλιώς, ήταν αδύνατον να πλησιάσουμε και περιμέναμε, αιωνίως πιστεύαμε τότε, να περάσει η εικόνα της Παναγίας Σουμελά δίπλα μας. Η ιστορία της χάνεται στους αιώνες και εκκινεί από το μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά στην Τραπεζούντα στα βάθη της Τουρκίας. Η πιο πιθανή απόδοση του ονόματός της είναι στα ποντιακά «σου Μελά», δηλαδή από το όρος Μελά, αλλά μικρή σημασία έχει. Δεν πιστεύω στα θαύματα. Ωστόσο, τώρα που η απόσταση της Καστανιάς μεγαλώνει όσο περνάνε τα χρόνια εκείνα τα καλοκαίρια του Δεκαπενταύγουστου που κανείς δεν ήθελε να ακούσει είναι η μικρή προσωπική μου επιστροφή, ο πίσω κήπος που ενίοτε σκαλίζω. Αυτό δεν είναι θαύμα;

Με Σ. Τανιμανίδη η παρουσίαση της νέας εμβληματικής φανέλας της ΠΑΕ Ποντίων

Με Σ. Τανιμανίδη η παρουσίαση της νέας εμβληματικής φανέλας της ΠΑΕ Ποντίων
Με Σ. Τανιμανίδη η παρουσίαση της νέας εμβληματικής φανέλας της ΠΑΕ Ποντίων

Στην Κομοτηνή θα βρεθεί την Δευτέρα όχι απλά για να παραστεί στην παρουσίαση της επετειακής φανέλας της ΠΑΕ Ποντίων αλλά και για να την παρουσιάσει κιόλας, ο Στέφανος Τανιμανίδης.

Πρόκειται για τον πατέρα του γνωστού παρουσιαστή του Survivor Σάκη Τανιμανίδη, ο οποίος είναι επίτιμος Πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ποντιακών Σωματείων, γενικός γραμματέας του Παγκοσμίου Συμβουλίου Ποντιακού Ελληνισμού, Ιστορικός και Συγγραφέας.

Την έλευσή του προαναγγέλλει στην πρόσκληση που απέστειλε η ίδια η ΠΑΕ Ποντίων Θρυλορίου. Υπενθυμίζεται ότι η εμφάνιση έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις στον τουρκόφωνο Τύπο με το αιτιολογικό ότι περνάει πολιτικά μηνύματα, κάτι που απαγορεύεται από FIFA και UEFA.

Η Κερεκή πάει σο ιατρείον (Video)

Η Κερεκή πάει σο ιατρείον (Video)
Η Κερεκή πάει σο ιατρείον (Video)

Ένα νέο βίντεο, στην Ποντιακή διάλεκτο, ετοίμασαν οι κάτοικοι του Κεχρόκαμπου Καβάλας με την Κερεκή, αυτή τη φορά, να πηγαίνει στον γιατρό.

Παίζουν ο Λευτέρης Χρυσόπουλος (Γιατρός), η Ελπίδα Φωτιάδου (κ. Ελπίδα), η Νατάσα Παλαιστή (Γυναίκα του μπαρ), ο Λευτέρης Δαμιανίδης (Λευτέρτς) και η Κυριακή Παλαιστή (Κερεκή).